Myśli św. Jana Pawła II

"Ojczyzna jest naszą matką ziemską. Polska jest matką szczególną. Niełatwe są jej dzieje, zwłaszcza na przestrzeni ostatnich stuleci. Jest matką, która wiele przecierpiała i wciąż na nowo cierpi. Dlatego też ma prawo do miłości szczególnej."

Historia szkoły

Rys historyczny Zespołu Szkół w Zawadach

 

Gmina Zawady położona jest w malowniczej dolinie rzek: Śliny i Narwi. Okolice Zawad były zawsze terenem granicznym. Stanowiły styk kultur, narodowości, religii  wcinając się klinem między północno-wschodnie Mazowsze, granicę krzyżacko-pruską na północy i krańce Wielkiego Księstwa Litewskiego na wschodzie.

Zgodnie z informacją, pochodzącą z opisów z 1895 roku, Zawady należały do powiatu łomżyńskiego i gminy Chlebiotki.

 

Na zdjęciu: budynek starej szkoły. (rok 1981)

 

W tym czasie posiadały drewniany kościół parafialny, młyn i szkółkę początkową. Przez większą część okresu międzywojennego gmina Chlebiotki należała do województwa białostockiego, a 1 kwietnia 1939 roku wraz z całym powiatem łomżyńskim przyłączona została do województwa warszawskiego[1]. Przez krótki okres po wojnie gmina zachowała przynależność administracyjną, lecz już z dniem 18 sierpnia 1945 roku przyłączona została z powrotem do województwa białostockiego. Według stanu z 1952 roku gmina podzielona była na 26 gromad. Wraz z reformą z 1954 roku, wprowadzającą gromady w miejsce gmin, gmina Chlebiotki została zniesiona, a w listopadzie tego samego roku gromada Chlebiotki weszła w skład nowo utworzonego powiatu zambrowskiego. Jednostki nie przywrócono 1 stycznia 1973 roku po reaktywowaniu gmin, utworzono natomiast jej terytorialny odpowiednik, gminę Zawady w powiecie zambrowskim. Od roku 1999 gmina ta należy do powiatu białostockiego.

Trudno doszukiwać się dowodów na potwierdzenie początków szkolnictwa na terenie obecnej gminy Zawady. Jednakże zgodnie z przekazami dotyczącymi edukacji w Polsce przed powstaniem styczniowym, należy przypuszczać, że przy kościele parafialnym istniała szkółka przykościelna, w której uczono dzieci czytać, pisać, rachować i śpiewać pieśni kościelne.

Po powstaniu styczniowym powiat łomżyński podlegał guberni w Łomży. W tym czasie gmina Chlebiotki była jedną z największych obszarowo gmin wiejskich w powiecie.

Przed i po 1864 roku w gminie Chlebiotki znajdowała się tylko jedna szkoła - w Zawadach. Taki stan rzeczy utrzymywał się do 1915 roku.

Na zdjęciu P. Alicja Bruszewska

W 1899 przeprowadzono spis dzieci w wieku szkolnym, czyli od 8 do 15 lat. W gminie Chlebiotki było 608 dzieci, a zachowały się dokładne spisy, że w listopadzie 1898 do jedynej szkoły w gminie w Zawadach uczęszczało 42 chłopców i 9 dziewcząt w wieku od 7 do 15 lat. Wiele dzieci nie uczyło się z powodu odległości do szkoły (80); sytuację pogarszała rejonizacja, bowiem dzieci musiały chodzić do szkoły we własnej gminie, nawet gdyby sąsiednia szkoła była bliżej. Wiązało się to z opłatami mieszkańców gminy na rzecz własnej szkoły.

 

Na zdjęciu od lewej: Pani Teresa Żmijewska, Pani Halina Wądołowska i Pani Jadwiga Wądołowska.

Jednak dzieci z gminy Chlebiotki uczęszczały do własnej szkoły w Zawadach oraz do Rutek, w gminie Kossaki. Być może nastąpiła umowa między sąsiednimi gminami, lub też, zgodnie z ogólnymi przepisami, rodzice wnieśli dodatkową składkę na szkołę w drugiej gminie.

Jednym z głównych problemów ówczesnego szkolnictwa był brak nauczycieli.                Po powstaniu styczniowym zostało ich niewielu, a nie każdy z nich mógł podjąć pracę          w szkole z językiem rosyjskim. Zachowały się dane potwierdzające pracę niektórych nauczycieli w poszczególnych szkołach. W Zawadach pracowali w poszczególnych okresach: Hieronim Gładyszewski (1870), Zygmunt Watkiewicz (1872), Teofil Gorżoch (1894-1898), Antoni Damionajtis (1899-1902), Antoni Wieliczko (1904-1906), Bronisław Skarżyński (1912), Bolesław Puchalski (1914). W szkolnictwie pracowali prawie wyłącznie mężczyźni, często zmieniali oni swoje miejsce pobytu.

 

 

Na zdjęciu: od lewej Pani Bożena Kadłubowska, Pani Ewa Włodarska, Pani Maria Pogorzelska, Pani Teresa Żmijewska, Pani Jadwiga Wądołowska, Pani Alicja Bruszewska, Pani Zofia Domitrz i Pani Janina Pućkowska.

(rok 1983)

W szkołach wiejskich dominował system jednoklasowy. Nauczano w nich religii, języka rosyjskiego, nieco języka polskiego, matematyki, zapoznawano z miarami, wagami oraz pieniędzmi używanymi w Cesarstwie Rosyjskim i Królestwie Polskim.

 

Na zdjęciu od lewej z góry: Pani Maria Pogorzelska, Pani Teresa Żmijewska, Pani Alicja Bruszewska, Pan Marian Przemski, Pani Elżbieta Lewczuk, Pani Zofia Tołczyk, Pani Barbara Filipkowska, Pani Agnieszka Dąbrowska. (rok 1990)

   

 Budynki szkolne należały do gminy. W Zawadach istniała szkoła drewniana z 1870 roku,    a następnie powstała nowa szkoła również drewniana z 1907 roku. W wielu gminach, wcześniej również w Zawadach, wynajmowano od gospodarzy jeden pokój. Troska                o potrzeby materialne szkół spoczywała na wójcie gminy. Wyposażenie było bardzo ubogie; w Zawadach brakowało stołu, krzesła i zegara ściennego.

Szkoły wiejskie w całości utrzymywali sami mieszkańcy. Podstawą określenia składki indywidualnej była ilość ziemi ornej, tak więc na wsiach szkołę opłacali bogaci chłopi i właściciele folwarków, ich dzieci miały oczywiście pierwszeństwo w pobieraniu nauki. W 1899 roku, w Zawadach, obowiązywała składka na szkołę 320 rubli; dodatkowo szkoła otrzymywała pomoc rządową w wysokości 65 rubli. W 1909 roku skarb państwa przejął na siebie obowiązek dofinansowania części szkół; w dwa lata później Zawady otrzymały pomoc w wysokości 115 rubli. Dodatkowym uposażeniem szkoły była ziemia, w Zawadach to 1 mórg.                     

Na zdjęciu Pani Alicja Bruszewska i Pan Marian Przemski. (rok 1994)

Do podstawowych wydatków szkoły należała pensja nauczycieli; i tak w Zawadach nauczyciel otrzymywał 250 rubli, a nauczyciel w Zambrowie 400 rubli. Kolejne pozycje w wydatkach stanowiła pensja stróża , zakup opału, wydatki na materiały piśmiennicze, korespondencję, mieszkanie nauczyciela[2].

W tym czasie w gminie Chlebiotki powstało kilka szkół. W Zawadach od 1922 r. funkcjonowała szkoła dwuklasowa; w tym roku uczęszczało do niej 108 uczniów, w 1923- 96 uczniów, w 1924- 94, a w1925- 93. W roku 1927 funkcjonowały trzy klasy, do których uczęszczało 154 uczniów, w 1930- 156, w 1935- 210 uczniów. Zachowały się informacje, że w tym okresie pracowali w niej następujący nauczyciele: Stypułkowska Jadwiga  i Szyłkiewicz (1925), Borowscy Genowefa i Paweł  (1941).

Uczniowie szkoły przedwojennej, która mieściła się w drewnianej szkole z 1907 roku, pamiętają, jakim szacunkiem darzono nauczycieli, jakim autorytetem byli w społeczności gminnej, co znalazło odzwierciedlenie w wynagrodzeniu. Nauczyciele otrzymywali miesięcznie równowartość zapłaty za dwie krowy. Do przedwojennej kadry należeli: Skarżyński, Szubert Józef, Juraszczyk Maria, Diabelec, Kiełczowska Halina, Kiełczowski Jerzy, Kostko Maria, Pietrołaj Wacława. Byli uczniowie wspominają tych nauczycieli, jako „prawdziwych zawodowców z powołania”. Do dyspozycji mieli cztery duże sale lekcyjne; na poddaszu znajdowało się mieszkanie dyrektora. Był to jedyny budynek szkolny w gminie;      w innych wioskach ciągle uczono w wynajętych od gospodarzy salach i najczęściej uczył w nich jeden nauczyciel.

Wojna dokonała kolejnych spustoszeń wśród kadry i dóbr materialnych W czasie wojny odbywało się tajne nauczanie, ale ze względu na niebezpieczeństwo i zawieruchę wojenną tylko nieliczne dzieci skorzystały z tej formy nauczania. Po wyzwoleniu Białostocczyzny szkoła natychmiast wznowiła swą działalność. Do szkoły stawiły się dzieci z różnych roczników, to wymusiło specyficzny program nauczania. W ciągu jednego roku dzieci przerabiały dwie klasy: do półrocza pierwszą, a następnie drugą klasę. W tym czasie do jednej klasy uczęszczało około 70 dzieci. Siedziały na podłodze i nielicznych pozostałych ławach. Mieszkanie dyrektora przerobione było na izby lekcyjne. Szkoła funkcjonowała w tym drewnianym budynku do 1994 roku.

 W latach osiemdziesiątych zawiązał się Społeczny Komitet Budowy Szkoły, który organizował różne imprezy kulturalne, aby zebrać fundusze na zakup materiałów budowlanych.

Na zdjęciu: Budowa nowej szkoły. (rok 1992)

Uczniowie i całe społeczeństwo pomagało przy realizacji tego szczytnego celu.

 1 września 1994 roku oddano w Zawadach do użytku nową szkołę. Uroczystość otwarcia rozpoczęto Mszą Świętą w miejscowym kościele, w której uczestniczyli zaproszeni goście, rodzice, nauczyciele i młodzież szkolna.

 

 

 

 

Na zdjęciu: Moment przecięcia wstęgi przez Panią Alicję Bruszewską.(rok 1994)

Po mszy nastąpiło uroczyste przecięcie wstęgi, którego dokonali przedstawiciele komitetów uczestniczących w inwestycji: pani Helena Sutyniec (Wicekurator Oświaty w Łomży, pani Alicja Bruszewska (Przewodnicząca Społecznego Komitetu Budowy) i pan Krzysztof Chodnicki (Wójt Gminy w Zawadach). Budowa szkoły trwała 2 lata i 2 miesiące. Ogólny koszt budowy wyniósł około 500 tysięcy złotych. Jest to budynek nowoczesny, nie zanieczyszczający środowiska; wyposażony w ekologiczną kotłownię olejową i oczyszczalnię ścieków opływowo- torfową.

 

 

 

 

Na zdjęciu: Pierwsi uczniowie nowej szkoły. (rok 1994)

W wyniku reformy systemu oświaty w 1999 roku wprowadzono nowy typ szkoły gimnazjum, w którym nauka trwa trzy lata. Gimnazjum w Zawadach mieści się w tym samym budynku co szkoła podstawowa. W pierwszych latach funkcjonowania do Gimnazjum należały sale na pierwszym piętrze budynku i w piwnicy. W roku szkolnym 1999/2000 naukę w gimnazjum rozpoczęło 53 uczniów, których przydzielono do trzech równoległych klas: I A -18, I B – 19 i I C - 17 uczniów. Pionierami grona pedagogicznego gimnazjum były panie: Ewa Kropiewnicka (dyr. Gimnazjum), Elżbieta Lewczuk, Jadwiga Wasilewska, Barbara Skrobczyńska, Ewa Sobecka, Teresa Żmijewska, Grażyna Zajkowska, Irena Gosk      i pan Jacek Mistarz.

W 2003 roku, uchwałą Rady Gminy Zawady utworzono Zespół Szkół w Zawadach, będący jednostką budżetową, składający się z Publicznej Szkoły Podstawowej w Zawadach    i Publicznego Gimnazjum w Zawadach. Obowiązki dyrektora Zespołu Szkół w Zawadach powierzono pani Ewie Kropiewnickiej.

W trosce o poprawę warunków lokalowych we wrześniu 2004 roku rozpoczęto budowę sali gimnastycznej, którą uroczyście oddano do użytku 21 października 2005 roku. W wyniku konkursu nowym dyrektorem szkoły został pan Artur Skrobczyński – nauczyciel fizyki.

Obecnie, w wyniku likwidacji szkół podstawowych na terenie gminy, funkcjonują tylko dwie szkoły podstawowe: w Zawadach przy Zespole Szkół i w Konopkach Pokrzywnicy – Publiczna Szkoła Podstawowa prowadzona przez Stowarzyszenie „Edukator” w Łomży.

Opracowanie było możliwe dzięki pomocy Państwa Alicji i  Henryka Bruszewskich oraz Pani  Marii Pogorzelskiej, którzy podzielili się swoimi wspomnieniami i zdjęciami oraz Pana Jarosława Wądołowskiego, który użyczył swoich zbiorów „Zeszytów Łomżyńskich”.

 

 

 

 

 

 

 

Na zdjęciach budynek naszej szkoły

 

Opracowanie merytoryczne :Małgorzata Romatowska

Opracowanie graficzne: Elżbieta Lewczuk


[1] Dz. U. z 1938 r. Nr 27, poz. 240

[2] Studia Łomżyńskie tom III, red. M. Gnatowski, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 1991, s. 9-27.